كه عباد نمىتوانند فهم آنها را به مدارك بشريّه نمايند ، زبان تواضع نيز از اظهار حقايق عبوديّت گنگ ، و گوش عباد از فهم لغت تواضع كر است . و كلام شريف حضرت ، استعاره از آن است كه حقايق مخفيّات عواقب عباد صالحين كاملين ، در خزانهء تواضع مختزن ، و زبانش در اظهار آنها - به سبب عدم دريافت خلق لغت آن را - اخرس « 36 » و الكن « 37 » است . پس به غير از صفت و خلق تواضع كه حاوى جميع حقايق عواقب مخفيّه است ، هيچ خلقى از اخلاق حسنهء نفس انسانيّه ، جامع اين حقايق نيست . و لهذا اين خلق ، از تمامى اخلاق حسنهء حميده ، اكمل و احسن است . و بعد ، حدّ و تعريف تواضع را بيان فرموده كه : تواضع عبارت است از فروتنى كردن در اعمال و طاعات و اخلاق و احوالى كه محضا للّه ، يا در طريق او ، يا خاصّان حضرتش به عمل آورند ؛ و ماوراء آنها كه از براى دنيا و اهل دنيا به رياء به عمل آورند ، مكر و خدعه و حيلهء نفس است ، آن را تواضع ننامند ؛ يعنى چنان‌كه عبوديّت عباد ، خاصّ به حضرت ربوبيّت است ، صفت تواضع كه نيز از لوازم بيّنهء عبوديّت است ، بايد خالص باشد از براى حقّ تعالى و خاصّان او ، و شكستگى و عجز از براى خلايق را به جهت ملاحظهء منافع دنيويّه ، تواضع نگويند بلكه حيله و مكر است به جهت دلربائى ايشان از براى جلب منافع و دفع مضارّ از خود . و خدعه و مكر را حاصلى نيست ؛ زيرا كه حقّ تعالى فرموده : وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ « 38 » . پس بايد نيّت عبد در تواضع ، انكسار در طاعات و فروتنى در معاشرت و معاملات با خلايق ، للّه و فى اللّه باشد ؛

--> ( 36 ) - گنگ ( 37 ) - كسى كه به هنگام سخن گفتن ، زبانش بگيرد . ( 38 ) - ايشان مكر و تدبير كردند و خدا نيز مكر كرد ، و خدا بهترين مكركنندگان است : سورهء 3 آيهء 54